Mụn là vấn đề về da phổ biến gây nhức nhối trong đời sống của các phái đẹp. Da mụn nếu không chữa trị kịp thời sẽ gây mất thẩm mỹ, thiếu tự tin và cũng như liên quan đến sức khỏe. Do đó, mỗi loại mụn đều có phương pháp xử trí khác nhau và nếu muốn đem lại hiệu quả tốt nhất bạn phải biết cách phân biệt chúng. Hãy cùng với Dolia tìm hiểu về cách phân biệt loại mụn và nguyên nhân nhé!
Mụn là gì?
Mụn là tình trạng da xảy ra khi các nang lông bị bít tắc bởi dầu nhờn cộng với tế bào da chết và bụi bẩn từ mội trường. Tùy vào tình trạng mụn được biểu hiện trên da mà được chia thành các loại mụn khác nhau như mụn trứng cá, mụn đầu đen, mụn cám, mụn viểm đỏ, mụn bọc, mụn nang,… Đặc biệt mụn xuất hiện nhiều ở độ tuổi dậy thì, mặc dù mụn sẽ xuất hiện ở mọi lứa tuổi.
Các loại mụn thường gặp và nguyên nhân
Tùy vào tình trạng của mụn trên da sẽ được phân loại thành các loại mụn khác nhau như mụn trứng cá, mụn ẩn, mụn cám, mụn đầu đen và các loại mụn gây viêm nhiễm khác. Chúng có nhiều dấu hiệu, triệu chứng và cách khắc phục khác nhau. Vậy làm thế nào để phân loại chúng?
Mụn trứng cá (mụn đầu trắng thông thường)
Mụn trứng cá thường xuất hiện ở bất kì vị trí nào trên cơ thể và là tình trạng viêm da mãn tính hay gặp ở mọi độ tuổi, giới tính và có thể tái đi tái lại nhiều lần. Đặc biệt, trong độ tuổi dậy thì hoặc các giai đoạn thay đổi hormone trong cơ thể như tiền mãn kinh, chu kì kinh nguyệt. Mụn trứng cá không điều trị sớm có thể bị viêm nhiễm hình thành mụn bọc, mụn nang gây ra các vết sẹo lồi, thâm sẹo gây mất thẩm mỹ trên da.
Dấu hiệu nhận biết mụn trứng cá:
- Mụn có nhân màu trắng, kích thước nhỏ li ti được nằm dưới làn da.
- Mụn nổi trên da hoặc ẩn sau dưới lớp da khiến da trở nên sần sùi, bong tróc.
- Mụn lành tính không gây đau nhức.
Nguyên nhân gây ra mụn trứng cá:
- Do sự tích tụ của bã dầu nhờn, tế bào chết, bụi bẩn đọng trên da bị vi khuẩn xâm nhập, làm bít tắc lỗ chân lông cho nên hỗn hợp này. được da bao bọc, không bị oxy hóa nên mụn có đầu trắng.
- Bên cạnh đó còn có những nguyên nhân khác như thay đổi nội tiết tố, căng thẳng.
- Chăm sóc da không đúng cách.
- Chế độ ăn uống không khoa học, sử dụng các chất kích thích quá nhiều.
Vị trí mụn trứng cá thường xuất hiện: Mụn trứng cá thường xuất hiện rải rác ở vùng da mũi, cằm, trán, 2 bên má,… rất dễ nhận biết.
Mụn ẩn
Mụn ẩn là một dạng của mụn trứng cá thường nổi ở má, trán, cằm và mũi. Nó nằm sâu dưới lớp biểu bì, tệp với màu da, khó quan sát kỹ bằng mắt thường và khi đưa tay lên sờ hoặc dùng đèn chiếu vào sẽ thấy được mụn nổi lộm cộm, sần sùi. Tuy nhiên, nếu như bạn chăm sóc da không đúng cách hoặc bị tác động xấu bởi môi trường cũng khiến mụn ẩn phát triển nhanh trở thành mụn bọc, mụn sưng viêm.
Dấu hiệu nhận biết mụn ẩn:
- Da sần sùi bởi vì mụn ẩn nằm sâu dưới da, không có nhân bên trong và cũng không bị viêm.
- Mụn có kích thước nhỏ, tệp với màu da và không dễ nhìn thấy.
- Mụn ẩn thường mọc thành từng nhóm và có xu hướng lây lan theo diện rộng.
Nguyên nhân gây ra mụn ẩn:
- Rối loạn nội tiết tố, lỗ chân lông bị bít tắc.
- Sử dụng mỹ phẩm không rõ nguồn gốc và lạm dụng quá nhiều.
- Chế độ ăn uống và sinh hoạt hằng ngày không lành mạnh.
- Tích tụ chất độc do mỹ phẩm để lâu ngày, nhiều kim loại nặng trong thực phẩm.
Vị trí mụn ẩn thường xuất hiện: Thường xuất hiện nhiều ở 2 bên má, quai hàm, xung quanh miệng và ở trán.
Mụn cám
Mụn cám thường tập trung chủ yếu ở vùng chữ T gồm trán, mũi và cằm. Đặc biệt, ở độ tuổi dậy thì, trong thời kỳ hành kinh, mang thai hoặc sau sinh sẽ thấy mụn cám xuất hiện nhiều hơn. Ngoài ra, những người làm việc lâu với máy tính như nhân viên văn phòng, kế toán hay những người thường thức khuya và gặp căng thẳng cũng dễ bị mụn cám.
Dấu hiệu nhận biết mụn cám:
- Là các nốt mụn nhỏ li ti, có nhân mụn màu trắng đục hoặc vàng đục ngả về màu đen.
- Không gây sưng, viêm hay đau nhức.
Nguyên nhân gây ra mụn cám:
- Vệ sinh da không đúng cách.
- Bã nhờn tiết quá nhiều dầu gây bít tắc chỗ chân lông.
- Rối loạn nội tiết tố và căng thẳng quá nhiều.
- Dùng mỹ phẩm chăm sóc da chưa phù hợp và đúng với loại da của mình.
- Chế độ sinh hoạt, ăn uống không khoa học.
Vị trí mụn cám thường xuất hiện: Mụn cám thường tập trung ở vùng da mũi, trán, cằm, 2 bên má và xung quanh miệng.
Mụn đầu đen
Mụn đầu đen là một trong những loại mụn phổ biến nhất. Mụn đầu đen dễ nhận biết hơn các loại mụn khác do nhân của chúng có màu đen. Nguyên nhân khiến mụn đầu đen có màu đen là do nhân mụn nhô lên bề mặt da và khi tiếp xúc với không khí thì bị oxy hóa.
Dấu hiệu nhận biết mụn đầu đen:
- Bề mặt da có những lỗ chân lông nhỏ như đầu đinh ghim, và nhân mụn được hở ra, có thể nhìn thấy bằng mắt thường.
- Mụn đầu đen có kích thước khoảng từ 1-2mm, nhân mụn có màu đen, và thường xuất hiện với số lượng nhiều.
Nguyên nhân gây ra mụn đầu đen:
- Mụn đầu đen hình thành do sự tích tụ của bã nhờn và tế bào chết trong lỗ chân lông. Làm lỗ chân lông mở rộng và nhân mụn được lòi ra ngoài.
Vị trí mụn đầu đen thường xuất hiện: Mụn đầu đen thường xuất hiện phổ biến ở vùng mặt như mũi, trán và hai bên má, cũng như một số vùng khác trên cơ thể như vai, lưng.
Các loại mụn viêm nhiễm
Trong nhóm các loại mụn viêm, chúng ta đề cập đến mụn viêm đỏ, mụn bọc (mụn mủ), mụn nang và mụn đầu đinh. Bên cạnh sự bít tắc của lỗ chân lông do dầu thừa và da chết tích tụ trên bề mặt da, vi khuẩn đóng vai trò quan trọng trong việc gây sưng mủ và phá hủy vùng da xung quanh những nốt mụn nghiêm trọng.
Mụn viêm đỏ
Mụn viêm đỏ có nguồn gốc từ mụn đầu trắng hoặc mụn đầu đen. Sự tích tụ chất bã nhờn trong nang lông tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn Propionibacterium acnes (P.acnes) phát triển. Hệ thống miễn dịch phát hiện vi khuẩn này và kích hoạt các tế bào bạch cầu và lympho T để tiêu diệt P.acnes, gây ra phản ứng viêm và hình thành mụn viêm.
Dấu hiệu nhận biết mụn viêm đỏ:
- Nốt mụn có màu đỏ.
- Có kích thước nhỏ hơn 5mm.
- Gây cảm giác đau nhẹ.
- Đầu nhân có thể có mũ hoặc không.
- Nhân mụn chứa nhiều mủ, kết cấu cứng và mềm.
Nguyên nhân gây ra mụn viêm đỏ:
- Các yếu tố di truyền.
- Lối sống không lành mạnh.
- Thay đổi nội tiết tố.
- Sử dụng quá nhiều mỹ phẩm đều có thể góp phần vào sự hình thành mụn viêm.
Vị trí mụn viêm đỏ thường xuất hiện: Mụn viêm đỏ thường tập trung ở 2 bên má, cằm, trán, quai hàm và có khi lan xuống tới cổ.
Mụn bọc
Mụn bọc là loại mụn chứa mủ màu trắng đục hoặc vàng, cùng với máu, gây ra sự viêm nhiễm, sưng, cứng và đau nhức. Mụn này nằm sâu bên trong da và có thể gây ra nhiều biến chứng sau mụn, thường nhất là sẹo lõm. Mụn được hình thành khi da bị viêm nhiễm, kết hợp với bã nhờn, bụi bẩn, tế bào chết và vi khuẩn, gây kích ứng trong nang lông.
Dấu hiệu nhận biết mụn bọc:
- Mụn có kích thước lớn, chứa cả máu và mủ. Nó cũng gây ra tình trạng viêm đỏ trên da
- Mụn có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc thành từng nhóm, và chúng thường nằm sâu dưới da.
- Giai đoạn ban đầu, mụn có kết cấu cứng và khó vỡ, trong khi giai đoạn sau, chúng trở nên mềm hơn và dễ vỡ.
- Mụn này thường gây đau nhức.
Nguyên nhân gây ra mụn bọc:
- Lỗ chân lông bị bít tắc.
- Thay đổi hormone, chức năng bài tiết.
- Căng thẳng kéo dài.
- Chế độ sinh hoạt và ăn uống chưa hợp lý.
Vị trí mụn bọc thường xuất hiện: Mụn bọc có thể xuất hiện ở nhiều vùng trên khuôn mặt, bao gồm mũi, trán, má và các vùng khác.
Mụn nang
Mụn nang hay còn được gọi là mụn u nang, là một biến thể nghiêm trọng của mụn trứng cá. Tình trạng tổn thương do viêm sâu trong da gây ra sự đau nhức, và nếu không quan sát kỹ, mụn nang có thể bị nhầm lẫn với các loại mụn khác. Khi mụn nang vỡ, có nguy cơ nhiễm trùng nguy hiểm.
Dấu hiệu nhận biết mụn nang:
- Mụn nang có kích thước lớn, nổi lên trên da như một cục u và gây cảm giác đau nhức.
- Mụn có thể mọc đơn lẻ hoặc hình thành từng cụm.
- Bên trong mụn chứa chất mủ.
Nguyên nhân gây ra mụn nang:
- Mụn nang xuất hiện do sự tích tụ của bã nhờn, bụi bẩn và vi khuẩn trong nang lông gây viêm.
- Lạm dụng mỹ phẩm quá nhiều.
- Rối loạn hormone, căng thẳng và mệt mỏi thường xuyên.
- Bệnh nội tiết.
- Yếu tố di truyền.
Vị trí mụn nang thường xuất hiện: Mụn nang có thể xuất hiện trên khuôn mặt cũng như trên một số vùng da khác như cổ, lưng và ngực.
Mụn đầu đinh
Mụn đầu đinh còn được gọi là mụn đinh râu là loại mụn có ngòi mủ. Ban đầu, mụn gây sưng đỏ ở gốc sợi râu và gây cảm giác đau nhức. Nếu không chăm sóc da đúng cách, mụn có thể sưng to và xuất hiện mủ vàng trên đỉnh mụn. Trong trường hợp nặng, mụn có thể gây sưng phù mặt và gây sốt cao.
Dấu hiệu nhận biết mụn đầu đinh:
- Mụn khi mới xuất hiện sẽ hiển thị dạng vết sưng, sau đó có thể phát triển mủ và có một ngòi đen tương tự như đầu đinh.
- Mụn sưng đỏ, gây đau nhức và khi chạm vào có cảm giác nóng.
- Người mụn nặng có thể cảm thấy mệt mỏi và gặp sốt cao.
Nguyên nhân gây ra mụn đầu đinh:
- Vùng da có thể bị nhiễm trùng do các nguyên nhân như nặn mụn trứng cá không đúng cách, từ vết xước trên da khi cạo râu, và nhiều hơn nữa.
- Bệnh đái tháo đường
Vị trí mụn mụn đầu đinh thường xuất hiện: Mụn đầu đinh có thể xuất hiện ở nhiều vùng xung quanh môi và mũi.
Cách điều trị mụn từ nhẹ đến nặng
Có nhiều loại mụn khác nhau, vì vậy phương pháp điều trị mụn phụ thuộc vào từng loại và sử dụng các phương pháp khác nhau. Dưới đây là một số phương pháp thông dụng và hiệu quả được sử dụng để điều trị mụn.
Mức độ nhẹ nhất:
- Để điều trị mụn mới nổi, có thể sử dụng các loại kem trị mụn, sữa rửa mặt và thuốc điều trị mụn tại chỗ không kê đơn. Các thành phần phổ biến trong gel trị mụn bao gồm benzoyl peroxide để làm khô mụn và tiêu diệt vi khuẩn, cùng axit salicylic để loại bỏ tế bào chết trên da và ngăn ngừa tắc nghẽn lỗ chân lông.
- Nếu tình trạng mụn không giảm sau các biện pháp tự điều trị, cần thăm khám bác sĩ da liễu để được khám và đưa ra phương pháp điều trị thích hợp. Trong trường hợp mụn ở mức độ trung bình, bác sĩ có thể kê đơn kem bôi và thuốc kháng sinh, cùng hướng dẫn cách chăm sóc da và gợi ý sử dụng các sản phẩm phù hợp.
Mức độ nặng, bác sĩ da liễu sẽ đề xuất thực hiện các phương pháp sau đây:
- Liệu pháp ánh sáng động (PDT): kết hợp sử dụng thuốc và ánh sáng đặc biệt hoặc tia laser nhằm giảm sản xuất dầu và tiêu diệt vi khuẩn.
- IPL trị liệu sử dụng ánh sáng có cường độ mạnh để tiêu diệt vi khuẩn P.acne và demodex.
- Liệu pháp laser có thể được sử dụng để cải thiện mức độ đỏ da trong trứng cá đỏ và sẹo mụn. Tuy nhiên, các loại laser khác nhau sẽ có các chỉ định khác nhau phù hợp với từng loại bệnh lý.
- Liệu pháp mài da dùng bàn chải xoay để loại bỏ da chết và các lớp trên cùng của da mụn, nhằm giúp trị sẹo mụn. Tuy nhiên, hiện nay phương pháp này ít được sử dụng.
- Liệu pháp thay da sinh học liên quan đến việc loại bỏ các lớp trên cùng của da để tiếp tục với một lớp da bên dưới ít tổn thương hơn, từ đó cải thiện tình trạng sẹo và mụn. Phương pháp này có thể bao gồm peel da và lăn kim, sử dụng tế bào gốc hoặc PRP (huyết tương giàu tiểu cầu).
- Tiêm cortisone là một phương pháp giúp giảm viêm và tăng tốc độ điều trị mụn. Thường thì cortisone được áp dụng cho mụn bọc hoặc mụn nang.
Phòng ngừa các loại mụn như thế nào?
Thực hiện một lối sống lành mạnh và khoa học
- Đảm bảo bạn có đủ giấc ngủ và hạn chế việc thức khuya để giữ cho da được nghỉ ngơi và tái tạo.
- Tránh sử dụng chất kích thích, thực phẩm cay nóng và thức ăn nhiều dầu mỡ, vì chúng có thể gây kích ứng và làm tắc nghẽn lỗ chân lông, gây mụn trứng cá.
- Tăng cường ăn thực phẩm tự nhiên, không chứa chất bảo quản và ít chất béo, bao gồm rau củ quả tươi, trái cây và đảm bảo uống đủ nước để cung cấp đủ vitamin và khoáng chất cho da.
- Giữ cho tinh thần thoải mái, tránh căng thẳng để giảm kích ứng da và tránh mụn do stress.
- Ngoài việc điều chỉnh các rối loạn nội tiết (nếu có), người bị mụn trứng cá có thể sử dụng thuốc bôi chống viêm không chứa steroid, kết hợp với kháng sinh dạng gel hoặc dạng uống để điều trị mụn và ngăn ngừa viêm nhiễm (theo hướng dẫn của bác sĩ da liễu).
- Đối với mụn cám hoặc mụn đầu đen, bạn có thể thực hiện xông mặt bằng nước rau mùi, tẩy tế bào chết bằng acid citric, sử dụng serum trị mụn hoặc kết hợp việc sử dụng máy rửa mặt và mặt nạ tinh thần tre.
Tẩy trang và làm sạch da kỹ càng
- Để loại bỏ bã nhờn, dầu và bụi bẩn trên da, đồng thời giúp lỗ chân lông sạch sẽ và thông thoáng hơn, tẩy trang và làm sạch da là một bước quan trọng. Để thực hiện điều này, hãy lưu ý những điều sau:
- Rửa mặt kỹ càng hai lần mỗi ngày bằng sữa rửa mặt phù hợp với loại da của bạn. Điều này giúp loại bỏ bụi bẩn và tạp chất, đồng thời duy trì độ ẩm tự nhiên của da. Hạn chế việc rửa mặt quá 3 lần mỗi ngày để tránh làm mất cân bằng độ ẩm và gây mụn.
- Đặc biệt vào cuối ngày, hãy tẩy trang kỹ càng để loại bỏ vi khuẩn, bụi bẩn và lớp trang điểm trên da. Sau đó, sử dụng nước hoa hồng để làm sạch sâu, se lỗ chân lông và cân bằng độ ẩm cho da.
- Một cách hiệu quả khác để thu nhỏ lỗ chân lông là sử dụng đá lạnh chườm lên mặt sau khi rửa mặt. Điều này giúp làm co lỗ chân lông và giảm sự xuất hiện của chúng.
Chăm sóc da đúng cách
- Điều trị mụn kịp thời và áp dụng phương pháp phù hợp. Hạn chế việc nặn mụn, vì điều này có thể gây tổn thương da, làm tăng kích thước lỗ chân lông và tăng nguy cơ viêm nhiễm.
- Thay vào đó, áp dụng các biện pháp điều trị như đắp mặt nạ đất sét ít nhất 1 lần/tuần để làm sạch dầu thừa và giúp thông thoáng lỗ chân lông, đồng thời làm cho da trở nên khỏe đẹp hơn.
- Tẩy da chết đều đặn để tạo điều kiện cho da được tái tạo. Tẩy da chết và xông mặt khoảng 2-3 lần/tuần giúp da trở nên sáng mịn và lỗ chân lông được se khít. Tuy nhiên, hãy nhớ tẩy da chết một cách nhẹ nhàng để tránh làm tổn thương da.
- Nếu da bạn có xuất hiện dầu thừa, hãy sử dụng giấy thấm dầu để loại bỏ dầu thừa trên da mỗi 3 tiếng/lần. Điều này giúp ngăn chặn tắc nghẽn lỗ chân lông. Vùng da ở mũi, má và trán thường có lỗ chân lông lớn, do đó cần thấm dầu thường xuyên hơn.
- Bắt đầu từ tuổi 25, hãy sử dụng các sản phẩm kem chống lão hóa để giúp da trở nên khỏe mạnh, tươi trẻ và hạn chế tình trạng lỗ chân lông lớn và mụn.
Sử dụng mỹ phẩm phù hợp với làn da
- Để ngăn ngừa và hỗ trợ điều trị mụn, việc sử dụng mỹ phẩm phù hợp với làn da là rất quan trọng. Hãy ưu tiên chọn những sản phẩm có thành phần lành tính, được chiết xuất từ thiên nhiên, có nguồn gốc rõ ràng, có khả năng thẩm thấu nhanh và không gây nhờn bóng. Tránh sử dụng mỹ phẩm kém chất lượng để giảm nguy cơ kích ứng và mọc mụn trên da.
- Khi sử dụng mỹ phẩm và các sản phẩm chăm sóc da, nếu bạn cảm thấy da bị kích ứng, hãy ngừng sử dụng và để da được nghỉ ngơi một thời gian trước khi thử sản phẩm khác.
- Đối với da mụn, hãy lựa chọn các sản phẩm chứa kẽm và magie, vì chúng có khả năng cân bằng dầu trên da, làm sạch và thu nhỏ lỗ chân lông.
- Ngoài ra, các sản phẩm chứa thành phần từ lá hương thảo và hoa oải hương cũng rất tốt cho da mụn, vì chúng có tính chất làm dịu da bị kích ứng và ngăn chặn sự mở rộng của lỗ chân lông. Sản phẩm chứa axit salicylic, retinol hoặc retinoid cũng có thể giúp lỗ chân lông thông thoáng.
Để giảm khả năng xuất hiện mụn, cần khắc phục những nguyên nhân phổ biến gây ra mụn. Mụn liên quan đến vấn đề nội tiết thường khó điều trị hơn so với mụn thông thường. Vì vậy, ngoài việc chăm sóc da đúng cách, việc duy trì một chế độ ăn uống và lối sống lành mạnh là cần thiết để giảm nguy cơ mọc mụn.